قابل توجه دانشجویان مقطع کارشناسی در درس اصول 2

سرفصلهای زیر در مبحث شرکتهای تضامنی همواره مورد تاکید آزمون های ارشد قرار گرفته و هر ساله چندین تست از آنها در سوالات درس حسابداری مالی طرح می شود:

1- تسهیم (تخصیص) سود و زیان

2- تغییر در ترکیب شرکا ( ورود و خروج شریک)

3- تغییر در نسبت تقسیم سود و زیان

4- حسابداری انحلال و تصفیه

....ماده 20 قانون تجارت شرکتهای تجاری را به 7 نوع تقسیم نموده است:

1- شرکت سهامی (اعم از عام و خاص)

2- شرکت با مسولیت محدود

3- شرکت تضامنی

4- شرکت مختلط غیر سهامی

5- شرکت مختلط سهامی

6- شرکت نسبی

7- شرکت تعاونی تولید و مصرف

«شرکت تضامنی شرکتی است که تحت اسم مخصوص، برای امور تجارتی بین دو یا چند نفر با مسولیت تضامنی تشکیل می شود. اگر دارایی شرکت برای تادیه تمام قروض کافی نباشد، هر یک از شرکاء مسؤول پرداخت تمام قروض شرکت است».

بسیاری از فعالیتهای بازرگانی، تولیدی و خدماتی که در جامعه رسما به صورت یکی از اشکال هفتگانه حقوقی قانون تجارت به ثبت نرسیده اند از نظر دادگاه ها و قوانین جاری مملکتی فعالیتی تضامنی محسوب می گردد و مسؤولیت و ضمانت شرکاءی آن در قبال اشخاص ثالث نامحدود است.

.خصوصیات شرکتهای تضامنی:

الف: انتخاب آزادانه شرکاء

ب: عمر محدود

از آنجایی که شرکت تضامنی بر اساس یک قرارداد (شرکتنامه) تشکیل می گردد، عمر آن محدود می باشد. اگر قرارداد برای مدت محدودی تنظیم شده باشد، عمر شرکت در پایان این مدت به سر می رسد. چنانچه در قرارداد محدودیتی برای عمر شرکت ذکر نگردیده باشد، عمر شرکت پس از انجام عملیاتی که شرکت برای آن تشکیل گردیده، خاتمه می پذیرد. همچنین اگر هیچ یک از این حالات متصور نباشد عمر شرکت می تواند به درخواست هر یک از شرکاء به پایان رسیده و منحل شود.

ج: مسؤولیت نامحدود

مسؤولیت شرکاءی شرکتهای تضامنی به سرمایه آنها محدود نبوده، بلکه چنانچه دارایی شرکت برای تادیه تمام قروض کافی نباشد، هر یک از شرکاء مسؤول پرداخت تمام قروض خواهد بود.

د: مدیریت

مدیریت شرکتهای تضامنی و کنترل آن در اختیار مالکین شرکت می باشد و هرگونه تصمیم گیری با رضایت کلیه شرکاء صورت می گیرد.

ه: سهولت تشکیل

شرکتنامه:

پایه و اساس شرکت تضامنی بر مبنای قراردادی است که باید با رعایت قانون تجارت تهیه و تنظیم شده و مورد توافق کلیه شرکاء باشد، این قرارداد را شرکتنامه گویند. شرکتنامه حاکی از روابط مالی بین شرکاء، نحوه تقسیم سود و زیان، ورود و خروج شریک یا شرکاء، انحلال شرکت، اختیارات و وظایف، تعهدات و امتیازات، میزان برداشت هر یک از شرکاء و ... می باشد.

شرکاء :

شرکاء در شرکتهای تضامنی کسانی هستند که شرکتنامه را قبل از تشکیل شرکت امضا کرده یا بعد از ایجاد آن طبق ماده 12 قانون تجارت وارد شرکت شده باشند. به موجب قانون و بر حسب اقتضاء شرکت، حداقل شرکاء دو نفر بوده ولی حداکثری برای آن در نظر گرفته نشده است.

تشکیل شرکت تضامنی:

تشکیل اولیه شرکت تضامنی بر اساس توافق دو یا چند نفر برای انجام امور تجاری مشترک و سرمایه گذاری برای تحصیل سود می باشد. بعد از توافق شرکاء ابتدا یک حساب جاری به نام شرکت در شرف تاسیس افتتاح و سرمایه نقدی به آن حساب واریز و آن قسمت از سرمایه که به صورت غیر نقدی به شرکت آورده می شود بر مبنای ارزش بازار (ارزش متعارف) دارایی در زمان انتقال و با رضایت کلیه شرکاء ارزیابی و در اختیار شرکت قرار می گیرد. بعد از واریز وجوه نقد و ارزیابی داراییهای غیر نقدی به ارزش متعارف، شرکاء از بین خود، مدیر یا مدیرانی انتخاب، و به همراه شرکتنامه و سایر مدراک لازم برای تاسیس به اداره ثبت شرکتها مراجعه و پس از طی مراحل قانونی، شرکت رسما تحت شماره معین و نام مخصوص به ثبت می رسد.

حسابداری شرکتهای تضامنی:

در شرکتهای تضامنی برای هر یک از شرکاء یک حساب سرمایه درد فتر کل افتتاح می شود که نشان دهنده میزان سهم الشرکه هر شریک بوده و مانده آن نماینده حق مالکیت آن شریک در شرکت تضامنی می باشد. چون هر نوع تغییر در سرمایه شرکت باید در شرکتنامه منعکس و در اداره ثبت شرکتها به ثبت برسد، لذا هر شریک دارای حساب جاری و حساب برداشت مخصوص به خود بوده و برداشتهای وی به بدهکار حساب برداشت مخصوص او منظور و در پایان سال مانده بدهکار آن به حساب جاری شریک منتقل می شود. سهم سود و زیان هر شریک نیز به حساب جاری وی منتقل می گردد. مانده بستانکار حساب جاری هر شریک نشان دهنده طلب شریک از شرکت و مانده بدهکار آن مبین بدهی شریک به شرکت می باشد.

سرمایه گذاری شرکاء:

مثال 2

ایرج و پرویز که هر کدام صاحب یک فروشگاه لوازم یدکی می باشند، برای گسترش فعالیتهای خود تصمیم گرفتند در تاریخ 10/1/ 3 x13 با ادغام فروشگاه های خود، شرکت تضامنی پرویز و شریک را تاسیس نمایند. ترازنامه هر یک از فروشگاه ها قبل از ادغام به شرح زیر می باشد

                                            فروشگاه پرویز

                            ترازنامه به تاریخ 10/1/ 3 x13

در مورد داراییها و بدهیهای دو فروشگاه توافقهای به شرح زیر به عمل آمد:

1- ارزش موجودی کالای فروشگاه پرویز 900000 ریال مورد توافق قرار گرفت.

2- حسابهای دریافتنی فروشگاه پرویز 150000 ریال مورد توافق قرار گرفت.

3- ساختمان فروشگاه ایرج 700000 ریال ارزیابی گردید و بقیه داراییها و بدهیها عینا مورد توافق قرار گرفت.

ثبت این رویداد در دفتر روزنامه شرکت تضامنی پرویز و شریک به شرح زیر می باشد:

سرمایه گذاری مجدد:

چنانچه شرکاء در طی فعالیت شرکت، به هر دلیل اقدام به سرمایه گذاری مجدد نمایند، حساب سرمایه هر یک از آنها معادل دارایی سرمایه گذاری شده بستانکار و حساب دارایی مربوطه بدهکار می گردد.

انواع حسابها در شرکتهای تضامنی:

شرکت تضامنی علاوه بر حساب سرمایه شرکاء دارای حسابهای دیگری نیز می باشد. علت وجودی این حسابها، منع قانونی تغییرات ادواری در حساب سرمایه شرکاء است. برای این منظور معمولا عملیات جاری شرکت تضامنی در حسابهای زیر منعکس می شوند:

1- حساب سرمایه شرکاء

2- حساب جاری شرکاء

3- حساب برداشت شرکاء

4- حساب وام شرکاء

حساب جاری شرکاء:

وقتی تغییرات سرمایه شرکاء منع قانونی داشته باشد، جهت انجام برخی از مبادلات مالی فیمابین شرکاء و شرکت، برای هر کدام از شرکاء حساب جاری جداگانه ای نگهداری می شود. برداشت و سهم زیان هر یک از شرکاء در قسمت بدهکار حساب جاری وی و سهم بهره سرمایه (در صورتی که در شرکتنامه پیش بینی شده باشد)، سهم سود، حقوق و کمیسیون هر یک از شرکاء در بستانکار حساب جاری او ثبت می شود. این حساب از نوع حسابهای دائمی بوده و مانده آن از سالی به سال دیگر منتقل و محل نمایش آن در ترازنامه، بین بدهیها و سرمایه شرکاء می باشد.

حساب برداشت شرکاء:

حساب برداشت حسابی است که به نام هر یک از شرکاء در دفاتر افتتاح و برداشت شخصی (نقدی یا غیر نقدی) هر شریک در طی دوره مالی در بدهکار این حساب ثبت می شود. این حساب یک حساب موقت بوده و در پایان دوره مالی، مانده آن به حساب شریک منتقل می شود. میزان حداکثر برداشت هر شریک در شرکتنامه قابل پیش بینی می باشد. چون برداشت شخصی هر شریک به منزله ی دریافت وام از شرکت است، لذا ممکن است نسبت برداشت شرکاء بهره ای در شرکتنامه در نظر گرفته شود.

حساب وام شرکاء:

گاهی اوقات ممکن است شرکت تضامنی به وجوه نقد احتیاج داشته باشد و این وجوه از طریق یکی از شرکاء تامین گردد و شریک مزبور به دلایلی تمایل به افزایش سرمایه خود نداشته باشد. لذا شریک وام را در اختیار شرکت قرار داده و هر ساله از این بابت مبلغی به عنوان بهره از شرکت دریافت می دارد. مبلغی که به عنوان وام از طرف شریک به شرکت واگذار می شود در حساب جداگانه ای به نام «حساب وام» همان شریک ثبت می شود، این حساب یکی از حسابهای پرداختنی شرکت می باشد. بهره ای که به وام تعلق می گیرد، در حساب وام شریک ثبت نمی شود بلکه در حساب جداگانه و یا به حساب جاری آن شریک منظور می گردد.

در مواردی نیز ممکن است شرکت از وضع نقدینگی خوبی برخوردار باشد و شرکاء نیاز به وام داشته باشند، در این حالت، وام دریافتی توسط هر شریک، در بدهکار حساب وام آن شریک ثبت می شود. در این صورت مانده بدهکار حساب وام، مانند مانده بدهکار حساب سایر بدهکاران در ترازنامه منعکس می گردد.

طلب شرکت از شرکاء به عنوان دارایی، و بدهی شرکت به شرکاء به عنوان بدهی در ترازنامه شرکت گزارش می شود.

تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	خلاصه حساب سود و زیان حساب تقسیم سود ثبت انتقال سود سال جاری به حساب تقسیم سود حساب تقسیم سود حساب جاری آرش حساب جاری دانش بایت انتقال سود به حساب جاری شرکاء		900000     900000	900000     600000 300000

تقسیم سود و زیان به نسبت سرمایه شرکاء

در مواردی که ماهیت فعالیت شرکت به نحوی است که درآمد آن مستقیما به میزان سرمایه گذاریها بستگی دارد، تقسیم سود و زیان به نسبت سرمایه شرکاء روش مناسبی است.

زمانی که سرمایه شرکاء مبنای تقسیم سود و زیان قرار می گیرد باید مشخص گردد که سرمایه گذاری در کدام مقطع از دوره مالی، ‌ابتدا یا انتهای آن صورت گرفته است. اگر سرمایه گذاریها در اواسط دوره مالی و یا به تدریج صورت گرفته باشد، ممکن است مبلغ متوسط سرمایه در طی دوره مبنای تقسیم سود و زیان قرار گیرد.

سرمایه پایان دوره + سرمایه اول دوره = متوسط سرمایه هر شریک

2

تقسیم سود بر اساس تخصیص حقوق ( و پاداش) ، و تقسیم باقیمانده به نسبت ثابت

در این روش قسمتی از سود حاصل از فعالیت واحد تجاری ممکن است طبق توافق شرکاء به عنوان حق الزحمه به شرکایی که خدماتی در شرکت انجام داده اند تعلق گرفته و بقیه به نسبت معین بین شرکاء‌ تقسیم شود. اگر پرداخت حق الزحمه به شریک یا شرکاء در شرکتنامه توافق شده باشد، مبلغ حق الزحمه تعهد شده، صرفنظر از وجود سود و زیان، باید به حساب این شرکاء منظور گردد.

در شرکتنامه واحد تجاری، نحوه تخصیص پاداش ممکن است بر اساس سود قبل از کسر پاداش یا سود بعد از کسر پاداش محاسبه گردد.

تقسیم سود بر اساس تخصیص بهره سرمایه و تقسیم باقیمانده به نسبت ثابت

در مواردی ممکن است شرکاء‌توافق نمایند که به مانده حساب سرمایه (مانده اول دوره یا آخر دوره یا متوسط آن، هر کدام مورد توافق باشد) مبلغی به عنوان بهره پرداخت گردد. «احتساب بهره نسبت به سرمایه بدین دلیل است که معلوم شود سود حاصل از بکارانداختن سرمایه در شرکت با توجه به خطرات آن تا چه حد یا سودی که ممکن بود از بکارگیری سرمایه در سایر رشته ها و زمینه ها عاید گردد بیشتر یا کمتر است.»

چنانچه تعلق بهره به مانده حساب سرمایه، در شرکتنامه تصریح شده باشد، مبلغ بهره صرفنظر از وجود سود و زیان واحد تجاری، باید به حساب شرکاء منظور گردد.